Stikstofwet: wat zijn de gevolgen voor de landbouw?

Stikstofwet: wat zijn de gevolgen voor de landbouw?

Op 13 oktober 2020 legt Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Carola Schouten, het wetsvoorstel stikstofreductie en natuurverbetering voor aan de Tweede Kamer. Wat zijn de gevolgen voor de landbouw met dit wetsvoorstel?

Stikstofaanpak

De Europese Unie leggen lidstaten verplichtingen op die strekken tot behoud, herstel en het voorkomen van verslechtering van Natura 2000-gebieden. In Nederland zijn er 162 Natura 2000-gebieden vastgesteld, hiervan zijn er 129 stikstof gevoelig. Stikstof gevoelige Natura 2000-gebieden zijn leefomgevingen die worden aangetast door teveel stikstof. Nederland moet dit teveel aan stikstof verlagen. Hiervoor is in 2015 een ‘Programmatische aanpak stikstof (PAS)’ opgesteld, maar eind mei 2019 deed de Raad van State een uitspraak dat de PAS onvoldoende deed om beschermde natuurgebieden te behoeden voor een overdosis stikstof. Gevolg was dat er een nieuwe stikstofaanpak moest worden opgesteld door het kabinet. Minister Carola Schouten heeft dit vastgelegd in het wetsvoorstel Stikstofreductie en natuurverbetering, hierin is opgenomen dat de natuur moet herstellen en de uitstaat en neerslag van stikstof moet dalen.

In het wetsvoorstel is de verplichting voor het kabinet opgenomen dat in 2030 minimaal de helft van de natuur in beschermde Natura 2000-gebieden op een gezond stikstofniveau zit. Deze doelstelling vraagt om de uitstoot 110 mol/ha/jaar te laten dalen (26%). Om dit te bereiken wordt er het programma stikstofreductie en natuurverbetering opgezet. Voor de landbouw betekent dit programma dat er een negental bronmaatregelen worden opgenomen, die de stikstof 96 – 167 mol/ha/jaar moeten doen dalen. Er wordt hierdoor minimaal 87% van de stikstofreductie bij de landbouw neergelegd. De overige reductie moet bij de sector mobiliteit (incl. bouw), 7 mol/ha/jaar, en de industrie- en energiesector, 0-5 mol/ha/jaar, worden weggehaald. De stikstofaanpak wordt hierdoor bijna geheel bij de landbouwsector neergelegd, hoe eerlijk is dit?

Bouw: gedeeltelijke vrijstelling

Het wetsvoorstel bevat een gedeeltelijke vrijstelling van de natuurvergunningsplicht voor de bouwsector. De vrijstelling geldt voor bouwactiviteiten in de bouw- en sloopfase waarin de uitstoot van stikstof tijdelijk en beperkt zijn. In het wetsvoorstel lijkt het erop dat de ruimte die de landbouw inlevert ten goede komt aan de bouwsector. Het kabinet verkiest de woningnood boven het belang van voedselproductie.

Veel kritiek op het wetsvoorstel

Naast de landbouw hebben ook natuurorganisaties en de oppositie kritiek op het wetsvoorstel. De commissie Remkes, die in opdracht van het kabinet advies uitbracht over het te voeren stikstofbeleid, adviseert een reductie van 50%, in het wetsvoorstel is slechts 26% reductie opgenomen. Daarmee riskeert Schouten dat ook deze aanpak van het stikstofprobleem door de Raad van State wordt afgekeurd (net als de PAS). GroenLinks en PvdA vinden dan ook dat er te weinig gebeurt, ondertussen dreigen Mobiliteit for the Environment (MOB), Greenpeace en Milieudefensie weer naar de rechter te stappen, die procedure zal de staat volgens hen weer verliezen. Is minister Schouten weer terug bij af?

Pakket bronmaatregelen stikstofreductie voor de landbouw

Om de stikstof 96-167 mol/ha/jaar in 2030 te laten dalen, zijn er begin dit jaar bronmaatregelen in kamerbrieven van minister Carola Schouten naar buiten gebracht. Het kabinet werkt deze nu verder uit. Het landbouwpakket bestaat uit negen bronmaatregelen:

  1. Gerichte opkoop piekbelasters rondom Natura 2000 gebieden

Provincies krijgen van het Rijk een budget om veehouderijen rondom Natura 2000-gebieden op te kopen, het moet dan wel gaan om de zogenoemde piekbelasters. De verkoop is aan de provincie is vrijwillig. Minister Carola Schouten zal deze regeling op korte termijn publiceren, zodat provincies er dit jaar nog mee aan de slag kunnen. Er is een totaal budget van € 350 miljoen hiervoor vrijgesteld. Omgerekend per stikstofgevoelig Natura 2000-gebied is dit € 2,7 miljoen, wat volgens ons compleet ontoereikend is.

  1. Landelijke beëindigingsregeling

Er wordt een subsidie beschikbaar gesteld voor veehouderijen die willen stoppen met het bedrijf. Het bedrijf met de hoogste stikstofdepositie komt als eerst in aanmerking voor de subsidie. Ook gaat er ondergrens van stikstofuitstoot gelden, een drempelwaarde. In het voorjaar van 2021 wordt er een subsidiebedrag van € 750 miljoen opengesteld en in 2024 nogmaals € 250 miljoen.

  1. Verlagen ruw eiwitgehalte veevoer

Vanaf 2021 wordt ingezet op een voermanangementmaatregel. Het gaat om het verlagen van het ruw-eiwitgehalte in het totaalrantsoen, niet alleen krachtvoer. Hiervoor is € 73 miljoen beschikbaar gesteld.

  1. Vergroten aantal uren weidegang

In 2018 is het gemiddeld aantal uren weidegang per jaar 1648 uur, dit is in een half jaar ongeveer 9 uur per dag . Dit moet uitgebreid worden naar 1773 uur in 2021, vanaf 2022 wordt dit verder uitgebreid naar 1898 uur. Vanaf 2022 is de weidegang in een halfjaar dan ruim 10 uur per dag. Het kabinet heeft hiervoor € 3 miljoen beschikbaar gesteld. Met de provincies wordt nog gekeken naar een subsidiemogelijkheid voor weidegang.

  1. Verdunnen mest

Mest moet verdund worden uitgereden op het land, de verhouding wordt 1 deel water op 2 delen mest. Op met name zandgronden wordt de toepasbaarheid echter beperkt door de beschikbaarheid van (oppervlakte) water. Het kabinet wil daarom bedrijven stimuleren regenwater op te vangen van staldaken en erf om daarmee mest te verdunnen. Hiervoor komt een investeringssubsidie, waarbij 40% van de investeringskosten worden vergoed. Het subsidiebudget voor de periode 2021 tot en met 2023 is € 105 miljoen.

  1. Stalmaatregelen

Minister Schouten wil dat er uiterlijk eind 2023 per diergroep nieuwe aangescherpte emissienormen voor ammoniak vastgesteld worden. Deze moeten uiterlijk in 2025 ingaan voor nieuwe stallen en geplande renovaties. Voor bestaande stallen komt er een overgangsperiode. Er is voor de periode 2023-2030 € 280 miljoen subsidie voor deze maatregel gereserveerd.

  1. Tweede verhoging subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv)

Varkenshouderijen die geuroverlast veroorzaken in een bepaald gebied konden wanneer zij stopten met het bedrijf of een locatie van het bedrijf een subsidie aanvragen. Het budget was eerst € 180 miljoen. Minister Carola Schouten heeft in juni 2020 € 275 miljoen extra voor deze subsidie vrijgemaakt (de tweede verhoging).

  1. Omschakelfonds

Boeren die willen extensiveren of omschakeling naar ander een bedrijfsvoering (kringlooplandbouw) kunnen worden tegen gehouden door financieringsproblemen. Voor deze boeren komt er een omschakelfonds van € 175 miljoen. Dit zal tijdelijke verlichting geven in de kasstroom van een bedrijf. Daarnaast wil minister Carola Schouten investeringen in verduurzaming/omschakeling van bedrijfsvoering, processen en ontwikkeling van producten en productconcepten toegankelijker maken.

  1. Mestverwerking

Op centrale locaties moet mest worden omgezet naar hoogwaardige emissiearme meststoffen. Deze meststoffen kunnen als kunstmestvervanger worden toegediend of worden geëxporteerd naar het buitenland. De regeling sluit aan op de inzet van het kabinet in de Europese unie om dergelijke producten niet meer te zien als dierlijke mest in het kader van de Nitraatrichtlijn. Het kabinet stelt € 15 miljoen beschikbaar.

Vergunningverlening blijft ondanks deze maatregelen moeilijk

Het programma ‘Programma Aanpak Stikstof (PAS)’ had als doel om stikstofruimte toe te delen bij vergunningverlening. Dit was één van de redenen dat de Raad van State eind mei 2019 een streep door dit programma zetten. Het nieuwe ‘Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering’ wordt dan ook niet direct verbonden met vergunningverlening. Dit betekent dat een vergunning Wet Natuurbescherming niet wordt verleend als de activiteit in de vergunningaanvraag een negatief effect heeft op een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied. Een vergunning Wet Natuurbescherming is alleen mogelijk via:

  • maatregelen die de stikstofuitstoot vermindert of wegneemt (mitigerende maatregelen);
  • een ecologische beoordeling die een specifieke onderbouwing geeft waarom de stikstoftoename geen negatief effect heeft op de Natura 2000-gebieden (ecologische voortoets);
  • intern of extern salderen; dan wel
  • natuurcompensatie bij projecten die een dwingende redenen van groot openbaar belang vertegenwoordigen en waarvoor geen reëel alternatief bestaat (ADC-toets).

PAS-melders blijven in onzekerheid

Het kabinet bevestigt op 13 oktober 2020 nogmaals dat voor de zogenoemde PAS-melders, ondernemers die vóór de stikstofuitspraak van de Raad van State in aanmerking kwamen voor een vrijstelling van de Natura 2000-vergunningplicht, aan een oplossing wordt gewerkt. Het kabinet wil samen met de landbouwsector onderzoeken hoe dit versneld kan. Vooralsnog blijven PAS-melders in onzekerheid.

Heeft u vragen over de stikstofwet? Dan kunt u gerust contact opnemen met mevrouw mr. J. (Josien) Kuiper (jkuiper@aldersebaas.nl).

ADVOCATENKANTOOR ALDERSE BAAS

Wij zijn er om jou te helpen!

Door deze website te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten